Mark Boulos

Mijn Prix Column #7

Boulos creëert interne tweestrijd
Door: Sander Machielsen

In 2011 organiseerde Prix de Rome in samenwerking met Domein voor Kunstkritiek, een workshop kunstkritiek voor jonge schrijvers die affiniteit hebben met beeldende kunst. Leidende vraag was: Wie vind jij dat er moet winnen? Waarom juist die kunstenaar? Welke criteria gebruik jij? Alle zestien deelnemers schreven een column naar aanleiding van de workshop.

De winnaar van de prestigieuze kunstprijs Prix de Rome is momenteel te bezichtigen in Smart Project Space in Amsterdam. Wie de winnaar is, weet echter nog niemand. Op 9 juni maakt de jury van de ruim tweehonderd jaar oude prijs bekend welke beeldend kunstenaar met 45.000 euro naar huis mag. Als voorbode voor de grande finale werd het kaf reeds van het koren gescheiden. Een selectie van tien kunstenaars kreeg van de jury de gelegenheid werken tentoon te stellen. Onder de genomineerden bevinden zich vier Nederlanders. Kleine kans overigens dat zij winnen. Het werk van Mark Boulos uit de Verenigde Staten is daarvoor van te hoge kwaliteit.

Een missie van Prix de Rome is het signaleren van trends in de beeldende kunst. De bezoeker zal direct opmerken dat vooral het gebruik van film in de mode is. Slechts drie creaties gebruiken het medium niet en daarvan komen er twee helaas niet volledig tot bloei. De curator heeft ze te dicht op elkaar geïnstalleerd. De reis door het voormalig Pathologisch Anatomisch Laboratorium begint daarom moeizaam. Het werk van Vincent Vulsma spreekt van het drietal nog het meest tot de verbeelding. Hij bootst Walker Evans’ foto’s van Afrikaanse kunstvoorwerpen uit de jaren ’30 na. Toen plaatste Evans de objecten buiten de context van primitieve kunst, zodat een meer volwaardige plek binnen de kunstwereld werd afgedwongen. Vulsma ‘kopieert’ de foto’s op geweven textiel tot de pixel nauwkeurig. Een erg knappe representatie van het origineel, maar ze laat je niet van je stoel vallen.

Het idee van representatie staat tevens centraal in een aantal van de films. Priscila Fernandes gelooft dat elke vorm van representatie de manier waarop we dingen willen zien belichaamt. In haar film wordt psychologisch onderzoek naar kinderen gedaan. Een jongetje selecteert blokken op kleur en bouwt hier vervolgens rechtlijnige bouwwerken van. Is dit de representatie van onderzoek naar kinderen die de bezoeker wil zien? Het werk is absoluut het kijken waard, maar de klinische uitstraling van de film laat je beseffen dat één keer voldoende is. Dit geldt niet voor de David Lynch-achtige creatie van Ben Pointeker en de film met de zelf ontworpen ‘schaakpiano’ van Guido van der Werve. Beide films zijn op een positieve manier erg traag en hebben als effect een ontspannen kijkervaring. Toch raken de creaties niet het binnenste van je ziel.

Het prikkelen van de ziel en het spelen met representatie komen echter perfect samen in ‘No Permanent Address’ van Mark Boulos. Tijdens het ervaren van deze quasi-documentaire word je gegrepen door drie enorme beeldschermen. Vroeger mocht je misschien niet dicht bij de televisie zitten van je moeder, nu is er geen ontkomen aan. Op het drieluik projecteert Boulos beelden van de lokale strijd van de New People’s Army op de Filippijnen. Een groep die in het Westen te boek staat als een terroristische organisatie.

Boulos velt geen oordeel over de rebellen. Het publiek mag zelf beslissen. Gemakkelijk wordt je keuze niet en een innerlijke tweestrijd ontvluchten lijkt onmogelijk. Enerzijds voel je sympathie voor het rotsvaste geloof in de gelijkheidsidealen en heb je bewondering voor het opofferingsvermogen. Anderzijds verafschuw je de hopeloze strijd en het gebruik van barbaars geweld. Dankzij close-ups en de kleine afstand tot de schermen geeft Boulos een intens en indringend beeld van een complexe situatie die in de media meestal versimpeld wordt weergegeven. De kunst roept in dit geval vragen bij je op over de natuur van de mens en waarom mensen handelen zoals ze doen.

Welke kant je kiest wordt meer dan je denkt bepaald door de manier van weergeven. Dankzij het gebruik van drie schermen gunt de kunstenaar je een kijkje in de keuken van de representatie. Eenzelfde situatie speelt zich op hetzelfde moment op alle schermen van het drieluik af. Verschil zit echter in de afstand van de camera tot het gefilmde. Een close-up op het rechtse scherm zorgt voor inniger contact met de rebellen, waardoor je neigt naar een zachter oordeel. In het midden is de technische afstand tot de strijders groter. Zo creëert Boulos een afstandelijker houding ten opzichte van de New People’s Army in het algemeen. Dit spel met de representatie is de kracht van het kunstwerk. Het maakt het anders dan een alledaagse documentaire.

Anders dan de overige kanshebbers is ‘No Permanent Address’ zeker. Boulos is origineler dan Vulsma, spannender dan Fernandes, completer dan Pointeker en indringender dan Van der Werve.

Op 9 juni zal de jury de felbegeerde Prix de Rome overhandigen aan winnaar Mark Boulos.

column 7_Sander

Schrijven over beeldende kunst was voor mij een primeur. Op
www.deadline.nl belicht ik vooral nieuw verschenen muziekalbums en
concerten. Met mijn Bachelor Geschiedenis op zak begin ik vanaf
september aan de Master Journalistiek. Om de diversiteit aan
onderwerpen waarover ik schrijf te waarborgen werk ik ook mee aan
stukjes voor de eerste duurzame reisgids van Nederland:
www.goodandgreenguides.com.

Reageren? sander@deadline.nl, http://twitter.com/#!/spmjmachielsen