v.l.n.r: Foundland, Christian Nyampeta,Magali Reus en Hedwig Houben
v.l.n.r: Foundland, Christian Nyampeta, Magali Reus en Hedwig Houben

Shortlist Prix de Rome Beeldende Kunst 2015

Foundland (Lauren Alexander, 1983 & Ghalia Elsrakbi, 1978)
Hedwig Houben (1983)
Christian Nyampeta (1981)
Magali Reus (1981)

De jury heeft de keuze gemaakt uit een lijst van zeventig kunstenaars die deels werden voorgedragen door twintig scouts die daarvoor door het Mondriaan Fonds werden uitgenodigd. Anderen droegen zichzelf voor of werden door een derde voorgedragen. De vier shortlistkunstenaars zijn allen voorgedragen door een scout.

De jury was onder de indruk van de hoge kwaliteit van de kunstenaars waaruit zij mocht kiezen. De leden vonden het een feest om tijdens de jurering kennis te nemen van het rijke en gevarieerde aanbod van jonge oeuvres en plannen die nieuwsgierig maken naar meer. Uiteindelijk heeft de jury vol overtuiging gekozen voor drie kunstenaars en een samenwerkingsverband. Criteria die daarbij een rol speelden zijn de kwaliteit van het werk, de vernieuwende houding en het experiment. Ondanks de overlap in onderwerpen en onderzoek werkt elke kandidaat vanuit een geheel eigen positie en benaderingswijze. De jury kijkt vol verwachting uit naar de uitkomst van de werkperiodes van deze kunstenaars en verwacht dat deze kunnen bijdragen aan een interessante ontwikkeling van het kunstenaarschap van de kandidaten.

Foundland, installation for Prix de Rome 2015 exhibition at De Appel in Amsterdam. Foto: Daniel Nicolas

Foundland, installation for Prix de Rome 2015 exhibition at De Appel arts centre in Amsterdam. Foto: Daniel Nicolas

Kunstenaarscollectief Foundland bestaat uit Lauren Alexander en Ghalia Elsrakbi en combineert beeldende kunst met grafisch ontwerp, onderzoek en tekst. Alexander volgde een masteropleiding aan het Sandberg Instituut en bij het Dutch Art Institute in Arnhem. Elsrakbi volgde haar opleiding bij ArtEZ in Arnhem, gevolgd door een master aan het Sandberg Instituut en een postacademisch onderzoek bij de Jan van Eijck Academie. Sinds 2011 richten zij zich in hun werk op het Midden-Oosten en de Arabische lente. De jury heeft bij de selectie voor de shortlist waardering voor de precisie waarmee de kunstenaars hun onderwerp benaderen en de vrijheid waarmee ze beeld en tekst gebruiken om hun ideeën te visualiseren. Foundland werd voorgedragen door Katja Diallo (artistiek directeur Noordkaap, Dordrecht).

Foundland maakte voor de Prix de Rome nieuw werk dat gebaseerd is op een serie interviews met Yassin Elsrakbi (1943), verzameld in 2015. De vader van Foundland lid Ghalia Elsrakbi is een recente vluchteling uit Syrië en woonachtig in Cairo. Hij is een fervent nieuwskijker, verzamelaar en analist. Door nieuws uit Syrië uit een grote hoeveelheid bronnen bijeen te brengen probeert hij vat te krijgen op de ontzettend complexe situatie in het land. Zijn generatie heeft de overgang meegemaakt van de Pan-Arabische toekomstdroom van de Egyptische president Nasser, naar de dictatuur onder de Assad familie tot het recente uiteenvallen van het land. Elsrakbi heeft zijn herinneringen aan en kennis van de verschuivende grenzen van het land gedeeld met Foundland. Op basis van dit herinnerde verleden heeft Foundland diverse toekomst scenario’s ontwikkeld. In het videowerk Scenarios for Failed Futures (2015) wordt een serie samenzweringstheorieën geschetst, waarmee Foundland verkent hoe fictie een rol kan spelen bij het verwerken van tragedie en verwarring. Als nieuwsconsumenten weten we steeds beter dat we niet alles wat we zien en lezen voor ‘waar’ moeten aannemen. De informatie en vooral beeldmateriaal geven vaak en gemanipuleerd en fictief beeld van de werkelijkheid. Misschien kunnen we de frustraties rond ons onvermogen om de wereld om ons heen te begrijpen ontstijgen door toevlucht te zoeken tot begrijpelijke verhalen die fictieve scenario’s schetsen met allerlei mogelijke uitkomsten. De nieuwe installatie Extended borders (2015) is een ode aan een protest actie die voor het eerst werd uitgevoerd in 2011, en die wereldwijd bekendheid verwierf door een viral video. Het verspreiden van protestleuzen is in Syrië erg moeilijk en gevaarlijk, en daarom werden in deze actie pingpongballen met het woord ‘vrijheid’ in het Arabisch beschreven en bergafwaarts richting Damascus gegooid. Het schrijven van dit woord was een misdaad.
Kijk hier voor een gesprek van Andrea van Pol met scout Katja Diallo over het werk van Foundland.
Hedwig Houben, Personal Matters and Public Affairs, 2015 (filmstill)

Hedwig Houben, Personal Matters and Public Affairs, 2015 (filmstill)

Hedwig Houben beëindigde in 2006 haar opleiding aan de Sint Joost Academie in Breda en studeerde daarna aan de kunstacademie in Düsseldorf en bij het HISK in Gent. Haar werk bestaat uit performances, installaties en videoregistraties waarmee zij reflecteert op de waarde en betekenis van kunst, kunstobjecten en beschouwers. De jury was bij de selectie voor de shortlist onder de indruk van de wijze waarop Houben refereert aan de representatie en non-representatie van het menselijk lichaam en daarbij op speelse wijze omgaat met de disfunctionaliteit van het lichaam en clichés in de beeldende kunst. Hedwig Houben werd voorgedragen door René Bosma (directeur AKV | St. Joost Den Bosch).

Personal Matters and Public Affairs gaat in op de positie en status van het zelfstandige ding/individu wanneer deze zich niet meer in de privé-omgeving bevindt. In de vorm van een portret genaamd ‘I’ betreedt het individu/ding de publieke ruimte waar het geconfronteerd wordt met ‘The Other’. ‘De ander’ heeft de verschijning van een auto, één op één gemaakt uit plasticine (klei). Wie is ‘I’? En welke rol speelt ‘The Other’ bij het definiëren van ‘I’? Tijdens de tentoonstellingsperiode namen verschillende personen de rol van performer op zich en deden aanpassingen aan ‘The Other’. De keuze voor de performers kwam voort uit ontmoetingen/confrontaties waar vanuit ‘I’ gedefinieerd is; de schoonmoeder, de galeriehouder en de buurman. Iedere performer werd gerepresenteerd door een portret uit plasticine. Medewerkers van de Appel brachten de auto dagelijks weer terug in zijn originele staat, waardoor zij tevens onderdeel zijn van het werk. Registraties van de performances waren gedurende de tentoonstelling te zien op een beeldscherm.
Personal Matters and Public Affairs mengt zich in de discussie rondom cultbegrippen als authenticiteit en autonomie. Iedereen is vandaag uniek, iedereen is kunstenaar, en alles is kunst. De vorm van het werk gaat impliciet in op deze democratisering en de daaruit voortvloeiende veranderende positie van de kunstenaar.

Kijk hier voor een gesprek van Andrea van Pol met scout René Bosma over het werk van Hedwig Houben.

Christian Nyampeta, Hosting Structures, 2015, installatation at Prix de Rome exhibition at de Appel arts centre Amsterdam. Photo: Daniel Nicolas

Christian Nyampeta, Hosting Structures, 2015, installatation at Prix de Rome exhibition at de Appel arts centre Amsterdam. Foto: Daniel Nicolas

Christian Nyampeta werd geboren in Rwanda emigreerde op jonge leeftijd naar Nederland. Na zijn opleiding bij Saxion Hogeschool Enschede, rondde hij in 2009 een studie af aan het Saint Martins College of Art and Design in Londen en volgt hij sinds 2011 een PhD aan de Goldsmith University. In zijn werk onderzoekt hij hoe individuen en gemeenschappen tot vormen van sociaal georganiseerd geweld komen. Dit leidt tot objecten, beelden, situaties, ontmoetingen, teksten en publicaties. De jury was bij de selectie voor de shortlist onder de indruk van de zorgvuldigheid, openheid en de avontuurlijkheid waarmee hij zijn onderwerpen benadert en de wijze waarop hij deze naar het heden weet te brengen. Christian Nyampeta werd voorgedragen door Binna Choi (directeur Casco, Utrecht).

De Franse literaire criticus Roland Barthes stelt dat er een relatie is tussen ritme en macht en dat onderdrukking een ritmisch medium is. Wat voor rol speelt ritme in het vormgeven van ons leven? Welke individuele en collectieve ritmes kunnen we ontwikkelen om tot een betere manier van samenleven (harmonie) te komen tussen mensen en gemeenschappen? Nyampeta presenteert zijn werk dat hij voor de Prix de Rome maakte als een soort publiek interieur, een studiekamer bewoond door individuen die allen een andere perspectief hebben op wat harmonie is. Sequentia articuleert de noodzaak tot een algemene aanpassing van ons begrip van harmonie, op basis van een onderzoek naar hoe destabiliserende krachten thuis en in de wereld functioneren. Hoe kan het ritme waar Barthes over spreekt aanschouwelijk en begrijpelijk worden gemaakt? Sequentia begint met een fictieve situatie in een regionale kostschool in Rwanda, en vervolgt met gesprekken tussen een aantal filosofen – actief in Rwanda of levend in asiel – over het onderwerp van het ritme en harmonie. De werken in Sequentia opperen dat als we tot een gedeelde manier van denken over ritme en harmonie komen, we dan ook op eenzelfde manier gaan handelen. De tentoonstelling is gestructureerd naar de organisatie principes van de moderne Nederlandse monnik en architect Dom Hans van de Laan, die er zijn leven lang naar streefde om ‘ruimte te begrijpen’, door getalsmatige verhoudingen te ontwikkelen voor een ruimtelijke harmonie.
Kijk hier voor een gesprek van Andrea van Pol met scout Binna Choi over het werk van Christian Nyampeta.
Magali Reus, Leaves, 2015, made for Prix de Rome 2015 exhibition at De Appel arts centre, Amsterdam. Foto: Daniel Nicolas

Magali Reus, Leaves, 2015, made for Prix de Rome 2015 exhibition at De Appel arts centre, Amsterdam. Foto: Daniel Nicolas

Magali Reus switchte in 2002 van de Gerrit Rietveld Academie naar het Goldsmith College in Londen en doorliep in 2013 en 2014 de Rijksakademie van Beeldende Kunsten. In haar sculpturen legt zij de relatie tussen consumptiegoederen en het menselijk lichaam, tussen het esthetische en het onvolmaakte. Bij de selectie voor de shortlist heeft de jury waardering voor de intelligente wijze waarop Reus digitale elementen weet te vertalen in fysiek werk. Het werk getuigt tegelijkertijd van humor en kritisch bewustzijn, het is zowel scherp als subtiel. Magali Reus werd voorgedragen door Roos Gortzak (directeur Vleeshal Middelburg).

Voor de Prix de Rome maakte Reus vijf nieuwe werken van haar serie Leaves (2015), die bestaat uit zeer gedetailleerde sculpturen afgeleid van het complexe mechaniek aan de binnenzijde van hangsloten. Ze zijn ontdaan van hun functie en aanzienlijk vergroot, gemaakt van meerdere lagen metaallegeringen, plastic en gegoten onderdelen. Door de deels blootgelegde omhulling kan men grafische verwijzingen vinden naar de Westerse kalender. Deze leestekens activeren de geest: de nummers, letters en maanden verwijzen op raadselachtige manier naar emotionele zaken: ‘verjaardagen, jubileums, deadlines, sterfgevallen. Iedere sculptuur is een soort ‘metafoor voor inhoud die we net niet kunnen bevatten’, merkt Reus op: ‘Ik hou van deze versmelting van een soort versimpeld en grafisch beeld van de wereld met meer flamboyante sluimerende verhalen.’
Kijk hier voor een gesprek van Andrea van Pol met scout Roos Gortzak over het werk van Magali Reus.
Kijk hier voor een item van AVROTROS Kunstuur over het werk van de vier genomineerden.